રવીન્દ્રનાથની રત્નકણિકાઓ - 1

અનુવાદક - નગીનદાસ પારેખ

લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ

ગુજરાતીમાં કેટલુંક રવીન્દ્ર-સાહિત્ય

રવીન્દ્ર-વીણા (ઝવેરચંદ મેઘાણી)

ગીતાંજલિ (અનુ. નગીનદાસ પારેખ)

ગોરા : 1-2 (અનુ. રમણલાલ સોની)

ઘરે-બાહિરે (અનુ. નગીનદાસ પારેખ)

નૈવેદ્ય (અનુ. નગીનદાસ પારેખ)

શાંતિનિકેતન : 1-3 (અનુ. નગીનદાસ પારેખ)

રવીન્દ્રનાથનો સાહિત્ય-વારસો : 1-2

(સં. : નગીનદાસ પારેખ)

***

રૂ. 5

Acknowledgement

Ekatra Foundation is grateful to Lokmilap Trust for allowing distribution of ‘રવીન્દ્રનાથની રત્નકણિકાઓ - 1’ as ebook at no charge. Readers are permitted to share the ebook as long as they credit Lokmilap. Readers are not permitted to modify content or use it commercially without written permission from Lokmilap Trust. Readers can purchase original work in paper form from Lokmilap Trust.

Ekatra Foundation (www.ekatrafoundation.org) is a USA registered not for profit organization with objective to preserve and spread Gujarati literature.

Ekatra ebooks are formatted for (i) ibook and Bluefire readers for Apple devices, (ii) Kindle devices, (iii) Aldiko and Bluefire readers on Android tablets and smart phones and (iv) Calibre on Windows and Mac. They can also be read on Ekatra website. All ebooks have been tested on above platforms to work in satisfactory manner. They are not tested on other devices or readers and may not operate correctly. In particular, Kindle book reader application on Apple and Android is not recommended.

All ebooks are in Gujarati Unicode. If you are not able to see Gujarati characters, you need to configure your e-book reader. Detailed instructions are provided on Ekatra website, www.ekatrafoundation.org/books/ in the form of ebook installation guide. Please contact Ekatra Foundation through the website for technical questions.

અનુક્રમણિકા

નિવેદન

ભારત!

રવીન્દ્રનાથની રત્નકણિકાઓ - 1

રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર સાહિત્ય-સમ્રાટ હતા. એમણે માત્ર સાહિત્યવિલાસ માટે સાહિત્ય-ઉપાસના કરી ન હતી. મહર્શિ દેવેન્દ્રનાથ ઠાકુર જેવા ધર્મપરાયણ પિતા પાસેથી એમને જે આધ્યાત્મિક વારસો મળ્યો હતો એનો આ સાહિત્યમાં વિનિયોગ કરી મનુશ્યજાતિની સેવા કરવાની ધૂન અહર્નિશ એમના પર સવાર હતી. હૃદયનો વિકાસ કર્યા વગર—એમાં માર્દવ અને આર્દ્રતા આણ્યા વગર—માણસમાં માણસાઈ આવવાની નથી, એ ઓળખીને જ એમણે સાહિત્ય, સંગીત, ચિત્રકળા, ન્રુત્યકળા આદિ બધી લલિત કલાઓની ઉપાસના શરૂ કરી.

કવિ તરીકેની રવિઠાકુરની કીર્તિનો આરંભ એમના તેરમા વર્શથી જ થયો હતો. આ એમની પ્રતિભા એમના એંશીમા વરસ સુધી વધતી જ ચાલી. રવિબાબુએ ત્રણ હજાર ગીતો લખ્યાં એ કાંઈ ખાસ અગત્યની વાત નથી, પણ એમની વિશેશતા તો એ છે કે એ ગીતોમાં ભારતીય હૃદયની અક્ષયતૃતીયાની ભરતી હેલે ચઢી છે. કાલિદાસ, ભવભૂતિ, જયદેવ અને જગન્નાથ આદિ કવિ સંતુશ્ટ થઈને કહી શકે કે, “આણે અમારી પરંપરા આગળ વધારી અમને જ અલ્પ કરી મૂક્યા છે, અને એથી જ અમારું જીવન કૃતાર્થ થઈ શક્યું છે.”

કાકા કાલેલકર

નિવેદન

કવિવર રવીન્દ્રનાથ ઠાકુરનું લગભગ સમગ્ર સાહિત્ય બંગાળીમાં લખાયેલું છે. પછી તેના અનુવાદો અંગ્રેજીમાં અને દેશદેશાવરની કેટલીયે ભાશાઓમાં થયેલા છે. પણ થોડાંક પુસ્તકો કવિવરે પોતે પ્રથમ અંગ્રેજીમાં લખેલાં છે. તે પૈકીનું એક છે `સ્ટ્રે બર્ડ્ઝ' (Stray Birds). તેમાંથી વીણેલી 100 રત્ન-કણિકાઓનો આ અનુવાદ શ્રી નગીનદાસ પારેખે કરી આપ્યો તે અમારા સદ્ભાગ્ય બદલ તેમના રુણી છીએ. અનુવાદની સાથે મૂળ અંગ્રેજી લખાણ આપ્યું છે, તેનો આસ્વાદ લેવો પણ ઘણા વાચકોને ગમશે તેવી આશા છે.

ગુજરાતી લિપિને સરળ બનાવવા માટે કરવા જેવા કેટલાક ફેરફારો અહીં અપનાવેલા છે, જેથી વાચકો તેનાથી પરિચિત થાય અને તેની ઉપયોગિતા વિશે વિચારી શકે. આ લિપિસુધાર વિશેની પુસ્તિકા વાચકો લોકમિલાપ પાસેથી વિનામૂલ્યે મગાવી શકશે.

શરતચંદ્ર જયંતી: 15 સપ્ટેમ્બર, 1990

મહેન્દ્ર મેઘાણી

***

આવૃત્તિ 1 : 1990. આવૃત્તિ 2 : 1992. પુનર્મુદ્રણ : 1997

કુલ નકલ : 10,000

રૂ. 10

10 નકલના રૂ. 80 : 100 નકલના રૂ. 700 [રવાનગી-ખરચ સાથે]

પ્રકાશક: ગોપાલ મેઘાણી

લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ

પો.બો. 23 (સરદારનગર), ભાવનગર 364001.

ફોન: 566 402

ટાઇપસેટિંગ : ઇમેજ સિસ્ટમ્સ, અમદાવાદ-7. ફોન: 661 0441

રવીન્દ્રનાથની રત્ન-કણિકાઓ

GEMS FROM RABINDRANATH TAGORE

ભારત!

તું અનેક રુશિઓની, કવિઓની વંદના પામ્યો છે,

પણ તારી પડતી વેળાએ,

વિશ્વચોકમાં તું અપમાનિત ધૂલિધસરિત

અવનત મસ્તકે પડેલો હતો ત્યારે,

તારા અંતરમમ સત્ત્વને ઓળખી લઈ,

પોતાની ભીતર તેને સર્વભાવે સાક્ષાત્ કરી,

પોતાના તપોજ્જ્વલ જીવનમાં તેને ચરિતાર્થ કરી,

પોતાના જ નહિ પણ જગતના હૃદયસિંહાસન પર

રાજરાજેશ્વરની જેમ તેની સ્થાપના કરનાર

કવિસપૂત રવીન્દ્રનાથ તને સાંપડ્યા,

એ તારી સિદ્ધિ નાનીસૂની નથી.

યુગેયુગે દુખેસુખે તને એવા કવિસપૂતની ખોટ ન હજો.

ઉમાશંકર જોશી

રવીન્દ્રનાથની રત્નકણિકાઓ - 1

પૃથ્વીનાં આંસુ જ

તેના સ્મિતને ખીલતું રાખે છે.

***

પ્રચંડ મરુભૂમિ

ઘાસના એક તરણાના પ્રેમ કાજે તડપ્યા કરે છે;

પણ તરણું ડોકું ધુણાવે છે, હસે છે,

અને ઊડી જાય છે.

***

સૂર્યના વિયોગમાં જો આંસુ સારશો,

તો તમે તારાઓનું દર્શન પણ ગુમાવશો.

***

“હે સાગર, તારી ભાશા કઈ છે?”

“શાશ્વત પ્રશ્નની.”

“હે આકાશ, તારા ઉત્તરની ભાશા શી છે?”

“શાશ્વત મૌનની.”

***

It is the tears of the earth

that keep her smiles in bloom.

***

The mighty desert is burning

for the love of a blade of grass,

who shakes her head and laughs

and flies away.

***

If you shed tears when you miss the sun,

you also miss the stars.

***

“What language is thine, O sea?”

“The language of eternal question.”

“What language is thy answer, O sky?”

“The language of eternal silence.”

***

આ સૃષ્ટિ મંદ્ર સ્વરો દ્વારા

તારું સંવનન કરી રહી છે,

તેને ધ્યાનથી સાંભળજે, મારા હૃદય !

***

આ સૃષ્ટિનું રહસ્ય

રાત્રિના અંધકાર સમું ગાઢ છે.

જ્ઞાનની ભ્રમણાઓ

પરોઢના ધુમ્મસ જેવી છે.

***

“અમે પર્ણો તો મર્મર ધ્વનિ વડે

વાવાઝોડાને ઉત્તર વાળીએ છીએ;

પણ આમ સાવ મૂંગું ઊભેલું તું કોણ છે?”

“હું તો માત્ર એક પુશ્પ છું.”

***

ભગવાન આપણને જે ફૂલડાં મોકલે છે

તેને માટે ઉત્તરની અપેક્ષા રાખે છે,

સૂર્ય અને પ્રુથ્વી માટે નહીં.

***

Listen, my heart,

to the whispers of the world

with which it makes love to you.

***

The mystery of creation is

like the darkness of night-it is great.

Delusions of knowledge are

like the fog of the morning.

***

“We, the rustling leaves,

have a voice that answers the storms;

but who are you, so silent?”

“I am a mere flower.”

***

God expects answers

for the flowers he sends us,

not for the sun and the earth.

***

પંખીને મન એમ થાય કે, હું વાદળ હોત તો કેવું સારું!

વાદળું વિચારે છે કે, હું પક્ષી હોત તો કેવું સારું!

***

જળની માછલી મૂંગી છે,

ધરતી પરનું પ્રાણી શોર કરે છે,

હવામાંનું પંખી ગાય છે.

પણ મનુશ્યની અંદર મહાસાગરનું મૌન,

પૃથ્વીનો કલશોર

અને હવાનું સંગીત રહેલું છે.

***

આકાશના તારાને

આગિયા જેવા દેખાવામાં સંકોચ નથી થતો.

***

હું સત્તાના રથનું કોઈ ચક્ર નથી,

પણ તેની હેઠળ કચડાઈ રહેલા જીવો સાથે

મારું એકત્વ અનુભવું છું,

તે બદલ તારો ઉપકાર માનું છું.

***

The bird wishes it were a cloud.

The cloud wishes it were a bird.

***

The fish in the water is silent,

the animal on the earth is noisy,

the bird in the air is singing.

But man has in him the silence of the sea,

the noise of the earth

and the music of the air.

***

The stars are not afraid

to appear like fireflies.

***

I thank thee that

I am none of the wheels of power,

but I am one with the living creatures

that are crushed by it.

***

જીવન આપણને આપવામાં આવેલું છે;

આપણે તેના હકદાર તે અર્પી દઈને બનીએ છીએ.

***

આપણે મહાનતાની વધુમાં વધુ સમીપ

ત્યારે પહોંચીએ છીએ,

જ્યારે આપણી નમ્રતા મહાન બને છે.

***

મોરનાં પીછાંનો બોજ નિહાળીને

ચકલીને તેની દયા આવે છે.

***

ઈશ્વર કહે છે: “હે માનવી,

હું તારા ઘા રુઝાવું છું, માટે પ્રહાર કરું છું;

તને ચાહું છું, માટે હું સજા કરું છું.”

***

પરમેશ્વર મોટાં મોટાં સામ્રાજ્યોથી વાજ આવી જાય છે,

પણ નાનકડાં ફૂલોથી કદી કંટાળતો નથી.

***

ખોટાને પરાજય પોસાતો નથી,

સાચાને પોસાય છે.

***

Life is given to us,

we earn it by giving it.

***

We come nearest to the great

when we are great

in humility.

***

The sparrow is sorry for the peacock

at the burden of its tail.

***

God says to man,

“I heal you, therefore I hurt;

love you, therefore punish.”

***

God grows weary of great kingdoms,

but never of little flowers.

***

Wrong cannot afford defeat,

but Right can.

***

પરમાનંદના અવિરત વિસ્ફોટ સમી

આ પુશ્પોની વૃષ્ટિ કરનારો

ફુવારો ક્યાં હશે?

***

પ્રત્યેક બાળક

એવો સંદેશો લઈને આવે છે કે

ભગવાને હજી માણસને વિશે આશા ગુમાવી નથી.

***

તણખલું પોતાનો સંગ

ધરતી પર ઘાસની ભીડમાં શોધી લે છે.

વૃક્ષ પોતાનું એકાંત

આકાશમાં ખોળે છે.

***

જીવન સુંદર હજો

વસંતનાં પુશ્પો જેવું,

મૃત્યુ

પાનખરનાં પાંદડાં સમું.

***

Where is the fountain

that throws up these flowers

in a ceaseless outbreak of ecstasy ?

***

Every child

comes with the message

that God is not yet discouraged of man.

***

The grass seeks her crowd

in the earth.

The tree seeks his solitude

of the sky.

***

Let life be beautiful

like summer flowers,

and death

like autumn leaves.

***

“ફળ, ઓ ફળ! તું મારાથી કેટલું દૂર છે?”

“તારા હૈયામાં જ લપાઈને હું બેઠું છું, હે ફૂલ!”

***

આ તલસાટ તેને માટે છે

જેનો અંધકારમાં અણસાર આવે છે,

પણ જેનાં દર્શન ઉજાસમાં થતાં નથી.

***

વિશાળી આ વસુંધરા

પોતાને વસવાલાયક બનાવે છે

ઋણની સહાય વડે.

***

શાંત થા, મારા હૃદય,

આ મહાકાય વૃક્ષો રૂપે

અહીં પ્રાર્થના ચાલી રહી છે.

***

ક્ષણનો ઘોંઘાટ

શાશ્વતીના સંગીતનો ઉપહાસ કરે છે.

***

“How far are you from me, O Fruit?”

“I am hidden in your heart, O Flower!”

***

This longing is for the one

who is felt in the dark,

but not seen in the day.

***

The great earth

makes herself hospitable

with the help of the grass.

***

Be still, my heart,

these great trees

are prayers.

***

The noise of the moment scoffs

at the music of the Eternal.

***

વાદળું વિનમ્રભાવે

આકાશના એક ખૂણામાં ઊભું હતું.

પ્રભાતે તેના મસ્તકે વૈભવનો મુગટ પહેરાવ્યો.

***

માટી અપમાન પામે છે,

અને તેનો બદલો વાળે છે

ફૂલો વડે.

***

ફૂલ વીણવા ને સંઘરવા કાજે

માર્ગમાં રોકાતી નહીં,

પણ આગળને આગળ ચાલતી રહેજે,

કારણ કે ફૂલો તો

તારી આખી વાટમાં ખીલતાં જ રહેવાનાં.

***

મૂળિયાં એ ધરતીની અંદર રહેલી ડાળીઓ છે.

ડાળીઓ એ હવામાં ફેલાયેલાં મૂળિયાં છે.

***

The cloud stood humbly

in a corner of the sky.

The morning crowned it with splendor.

***

The dust receives insult,

and in return

offers her flowers.

***

Do not linger

to gather flowers to keep them,

but walk on,

for flowers will keep themselves

blooming all your way.

***

Roots are branches down in the earth.

Branches are roots in the air.

***

પોતાના અંતરના શાંતિના પોકારને

ગુંગળાવી નાખવા માટે

માણસ ઘોંઘાટભર્યા ટોળામાં ભળી જાય છે.

***

સૂરજને તો તેનો પ્રકાશનો સાદો પોશાક જ હોય છે;

વાદળીઓને ભપકાદાર રંગોના શણગાર.

***

આ પહાડો જાણે કે

હાથ ઊંચા કરીને તારાઓને પકડવા મથતાં

બાળકોના પોકારો છે.

***

ઘાસનું તરણું

આ વિશાળ વસુંધરામાં ઊગવાની

પાત્રતા ધરાવે છે.

***

Man goes into the noisy crowd

to drown

his own clamor for silence.

***

The sun has his simple robe of light.

The clouds are decked with gorgeousness.

***

The hills are

like shouts of children

who raise their arms, trying to catch stars.

***

The grass-blade

is worthy of

the great world where it grows.

***

“તારા પ્રેમપત્રો

તું ચંદ્રરૂપે મને પાઠવે છે,”

રાત્રિએ સૂર્યને કહ્યું.

“ઘાસ પર અશ્રુ રૂપે હું ધરું છું

મારા ઉત્તર.”

***

જે મહાન છે તે આજીવન બાળક રહે છે;

મૃત્યુ પામે છે ત્યારે પોતાનું મહાન બાળપણ

તે જગતને અર્પણ કરતો જાય છે.

***

ઘણના ઘા નહીં,

પણ નાચતા કૂદતા જળનું સંગીત

કાંકરાને સુંવાળા બનાવે છે.

***

પુશ્પોનું મધુ ચૂસીને

આભારનું ગુંજન કરતા ભ્રમરો ઊડી જાય છે.

ભપકાદાર પતંગિયું નિશ્શંક માને છે કે

ફૂલોએ તેનો ઉપકાર માનવો જોઈએ.

***

“In the moon thou sendest

thy love letters to me,”

said the night to the sun.

“I leave my answer

in tears upon the grass.”

***

The Great is a born child;

when he dies he gives

his great childhood to the world.

***

Not hammer-strokes,

but dance of the water

sings the pebbles into perfection.

***

Bees sip honey from flowers

and hum their thanks when they leave.

The gaudy butterfly is sure that

the flowers owe thanks to him.

***

બધી ભૂલો રોકવા માટે

જો તમારા દરવાજા બંધ કરી દેશો,

તો સત્ય પણ બહાર જ રહી જશે.

***

પાંદડું પ્રેમ કરે છે ત્યારે એ પુશ્પ બને છે.

પુશ્પ પૂજા કરે છે ત્યારે એ ફળ બને છે.

***

ધરતીની અંદર રહેલાં મૂળિયાં

ડાળીઓને ફળવતી બનાવવા માટે

કોઈ બદલો માગતાં નથી.

“તને જોઈને મને મારા ખાલીપાની શરમ આવે છે,”

વાણીએ કૃતિને કહ્યું.

“તને જોઉં છું ત્યારે”, કૃતિએ ઉત્તર વાળ્યો:

“મને મારા દારિદ્રયનો ખ્યાલ આવે છે.”

***

If you shut your doors

to all errors,

truth will be shut out.

***

The leaf becomes flower when it loves.

The flower becomes fruit when it worships.

***

The roots below the earth

claim no rewards

for making the branches fruitful.

***

“I am ashamed of my emptiness,”

said the Word to the Work.

“I know how poor I am when I see you,”

said the Work to the Word.

***

પેલા બધા તારાઓમાંથી એકાદ તો

અંધકારમય અજ્ઞાતમાં થઈને

મારા જીવનને

દોરી જનારો હશે જ.

***

ભડભડતો અગ્નિ તો

પોતાના પ્રકાશથી જ ચેતવીને દૂર રાખે છે.

મને બચાવજો —

રાખ તળે ઢંકાયેલા કજળતા અંગારાથી.

***

મારા તારલાઓ ઊંચે આકાશમાં તો છે.

પણ હાય, મારા ઘરનો દીવડો

અહીં વણપેટ્યો જ પડેલો છે.

***

મરેલા શબ્દોની ધૂળ તને ચોંટી રહી છે.

તારા આત્માને મૌન વડે ધોઈ નાખ.

***

Let me think that

there is one among those stars

that guides my life

through the dark unknown.

***

The flaming fire

warns off by its own glow.

Save me from the dying embers

hidden under ashes.

***

I have my stars in the sky.

But oh for my little lamp

unlit in my house !

***

The dust of the dead words clings to thee.

Wash thy soul with silence.

***

પરમેશ્વરનું પ્રચંડ સામર્થ્ય

વાયુની મંદ લહરમાં છે —

ઝંઝાવાતમાં નહીં.

***

અસ્ત પામતા રવિએ પૂછ્યું:

“મારાં કર્તવ્યો હવે કોણ સારશે?”

“હે સ્વામી! મારી ત્રેવડ જેટલું હું કરીશ,”

ક્યાંકથી માટીનું કોડિયું બોલ્યું.

***

પુશ્પની પાંદડીઓ ચૂંટી લઈને આપણે

તેનું સૌન્દર્ય

ભેગું કરી શકતા નથી.

***

જે મહાન છે તે બેધડક

નાનાની સાથે ચાલે છે.

જે મધ્યમ છે તે જ અળગું રહે છે.

***

God's great power is

in the gentle breeze,

not in the strom.

***

“Who is there to take up my duties ?”

asked the setting sun.

“I shall do what I can, my Master,”

said the earthen lamp.

***

By plucking her petals

you do not gather

the beauty of the flower.

***

The Great walks with the Small

without fear.

The Middling keeps aloof.

***

આપણી પૂર્ણતાનો આનંદ માણીએ

ત્યારે પછી આપણે

ફળનો ત્યાગ આનંદપૂર્વક કરી શકીએ છીએ.

***

વરસાદનાં ફોરાં

ધરતીને વહાલભેર સ્પર્શીને કાનમાં કહે છે:

“માડી, ઘર માટે ઝૂરતાં અમે તારાં બાળુડાં

સ્વર્ગેથી પાછાં આવ્યાં છીએ.”

***

આગિયો બોલ્યો: “હે તારકગણ,

પંડિતો ભાખે છે કે એક દિન એવો આવશે

જ્યારે તમારું તેજ લુપ્ત થશે.”

તારાઓ નિરુત્તર રહ્યા.

***

જગતે પોતાની વેદના વડે

મારા આત્માને ચૂમ્યો છે,

અને તેનો બદલો માગ્યો છે ગીતરૂપે.

***

When we rejoice in our fullness,

then we can

part with our fruits with joy.

***

The raindrops kissed the earth

and whispered,

“We are thy homesick children, mother,

come back from the heaven.”

***

“The learned say that

your lights will one day be no more,”

said the firefly to the stars.

The stars made no answer.

***

The world has kissed my soul

with its pain,

asking for its return in songs.

***

હું જે મૂંઝારો અનુભવી રહ્યો છું તે —

મારો આત્મા ભીતરમાંથી બહાર આવવા

મથી રહ્યો છે, એ કારણે છે?

કે આ જગતનો આત્મા મારા હૃદયમાં પ્રવેશવા

તેનાં દ્વાર ખખડાવી રહ્યો છે, એનો છે?

***

પાત્રમાંનું પાણી ચળકતું હોય છે;

સાગરનાં જળ શ્યામવરણાં હોય છે.

નાના સત્યની વાણી સ્પશ્ટ હોય છે;

મહાન સત્યનું મૌન મહાન હોય છે.

***

જે કાંઈ અલ્પ છે

તે હું મારાં પ્રિયજનો કાજે મૂકતો જાઉં છું

— જે મોટું મોટું છે

તે તો સૌ કોઈને માટે છે.

***

That which oppresses me -

is it my soul

trying to come out in the open,

or the soul of the world

knocking at my heart for its entrance ?

***

The water in a vessel is sparkling;

the water in the sea is dark.

The small truth has words that are clear;

the great truth has great silence.

It is the little things

that I leave behind for my loved ones,

-great things are

for everyone.

***

સાગર જેમ પૃથ્વીને ઘેરી વળેલો છે તેમ,

હે નારી!

તારાં આંસુની ગભીરતા વડે

તું સંસારના હૈયાને ઘેરી વળેલી છે.

***

સૂર્યનો પ્રકાશ મને સ્મિત વડે વધાવે છે.

વર્શા, તેની વિશાદમય બહેન,

મારા હૃદય સાથે ગોઠડી કરે છે.

***

સંધ્યાનું આકાશ

એ મારે મન કોઈ બારી છે;

ત્યાં દીપક જલે છે,

અને તેની પાછળ કોઈ પ્રતીક્ષા કરી રહ્યું છે.

***

બીજાંનું ભલું કરવા માટે

જે ઘાંઘો થઈને ફરે છે,

તેને જાતે ભલા થવાનો વખત નથી મળતો.

***

Woman,

thou hast encircled the world's heart

with the depth of thy tears

as the sea has the earth.

***

The sunshine greets me with a smile.

The rain, his sad sister,

talks to my heart.

The evening sky to me is

like a window,

and a lighted lamp,

and a waiting behind it.

***

He who is too busy doing good

finds no time

to be good.

***

હું છું મેઘજળ વરસાવી ચૂકેલી હેમંતની વાદળી:

મારો વૈભવ

પાકેલી ડાંગરના ખેતરમાં નિહાળજો.

***

શાંત બેસી રહે, મારા હૃદય!

તારી ધૂળ ન ઉડાડ.

જગતને તારી સમીપ આવવાનો માર્ગ ખોળી લેવા દે.

***

ઈશ્વરને પોતાના મોટા મોટા તારાઓના કરતાં

માનવીએ પેટાવેલાં કોડિયાં વધુ વહાલાં છે.

***

આ વિશ્વ તો તોફાની ઝંઝાવતોનું વિશ્વ છે;

એને અંકુશમાં રાખેલા છે

સૌન્દર્યના સંગીતે.

***

સ્પર્શીને તો કદાચ તમે તેને મારી નાખશો;

સ્પર્શ્યા વિના

કદાચ પામશો.

***

I am the autumn cloud, empty of rain:

see my fullness

in the field of ripened rice.

***

Sit still, my heart,

do not raise your dust.

Let the world find its way to you.

***

God loves man's lamp-lights

better than his own great stars.

***

This world is the world of wild storms

kept tame

with the music of beauty.

By touching you may kill,

by keeping away

you may possess.

***

પોતાના નવલખ તારલા જેણે ખોયેલા છે

તેવા પ્રભાતની સન્મુખ,

પોતે ગુમાવેલા ઝાકળબિન્દુ કાજે ફૂલ કલ્પાંત કરે છે.

***

જીવનનાં નર્યાં ધુમ્મસો અને ધુમાડાઓને

આપણી કામના

મેઘધનુશના રંગો વડે સજાવે છે.

***

પોતાનાં જ ખીલવેલાં પુશ્પોને

માનવી પાસેથી ઉપહાર રૂપે પાછાં પ્રાપ્ત કરવાની

ઈશ્વર રાહ જોતો રહે છે.

***

ફળની સેવા મૂલ્યવાન છે,

ફૂલની સેવા મધુર છે;

પણ મારી સેવા

નમ્ર ભક્તિભરી

પાંદડાંની છાયા સમી હજો.

***

“I have lost my dewdrops,”

cries the flower to the morning sky

that has lost all its stars.

***

Our desire lends

the colors of the rainbow

to the mere mists and vapors of life.

***

God waits

to win back his own flowers

as gifts from man's hands.

The service of the fruit is precious,

the service of the flower is sweet,

but let my service be

the service of the leaves

in its shade of humble devotion.

***

આ ઝંઝાવાત તે,

પૃથ્વી જેના પ્રેમની અવહેલના કર્યા કરે છે તેવા

કોઈ વેદનાગ્રસ્ત દેવતાના ચિત્કાર સમાન છે.

***

નિશ્ફળ નીવડેલા પ્રેમ થકી

જીવન વધુ સમૃદ્ધ બન્યું છે.

***

હે નાથ !

જેમની પાસે તારા સિવાય સર્વ કાંઈ છે તેઓ,

જેમની પાસે તારા સિવાય બીજું કશું જ નથી

તેમની હાંસી કરે છે.

***

ચંદ્ર પોતાના પ્રકાશને સમસ્ત આકાશમાં રેલાવે છે,

પણ પોતાનું કલંક પોતાની પાસે જ રાખે છે.

***

“સવાર પડ્યું,” એમ કહી,

ગઈકાલનું કોઈ નામ આપીને પતાવી ન દેશો.

તાજું જન્મેલું કોઈ નામવિહોણું બાળક હોય તેમ

એને પહેલી વાર નિરખજો.

***

The storm is like

the cry of some god in pain

whose love the earth refuses.

***

Life has become richer

by the love that has been lost.

***

Those who have everything but thee,

my God,

laugh at those who have nothing

but thyself.

***

The moon has her light all over the sky,

her dark spots to herself.

***

Do not say, “It is morning,”

and dismiss it with a name of yesterday.

See it for the first time

as a newborn child that has no name.

***

આ જીવન સમુદ્રપારની સફર સમું છે,

જેમાં આપણે એક જ સાંકડી નૌકામાં ભેળાં થઈએ છીએ.

મૃત્યુમાં આપણે સામે પાર પહોંચીએ છીએ,

અને પોતપોતાની દુનિયાઓમાં ચાલ્યા જઈએ છીએ.

***

સત્યનો પ્રવાહ

પોતાની ભૂલોની નીકો વાટે વહે છે.

***

પંખીનું ગાન

એ પ્રભાતના પ્રકાશનો

પૃથ્વીએ પાડેલો પડઘો છે.

***

“હે સૂરજનારાયણ!” નાનકડા ફૂલે પ્રશ્ન કર્યો:

“તમારાં ભજન-પૂજન હું કઈ રીતે કરી શકું?”

“તારી શુચિતાના સરળ મૌનથી,”

સૂર્યે જવાબ વાળ્યો.

***

This life is the crossing of a sea,

where we meet in the same narrow ship.

In death we reach the shore,

and go to our different worlds.

***

The stream of truth flows

through its channels of mistakes.

***

The bird-song is

the echo of the morning light

back from the earth.

***

“How may I sing to thee and worship,

O sun?” asked the little flower.

“By the simple silence of thy purity,”

answered the sun.

***

મારા આ જરાક જેટલા જગતમાં હું વસું છું અને

રખેને તે લગારે ઓછું થઈ જાય તેની ભીતિ સેવ્યા કરું છું.

તું મને તારા વિશ્વમાં ઊંચકી લેજે

અને હસતે મુખે મારું સર્વસ્વ ખોવાની

સ્વતંત્રતા મને આપજે.

***

જૂઠ પોતાનું સામર્થ્ય વધારીને

સત્યનું સ્વરૂપ કદી પામી શકતું નથી.

***

મારગને કાંઠે ઊગેલા ઓ ઘાસ!

તું આકાશના તારાને પ્રેમ કરજે —

એટલે તારાં સ્વપ્નો ફૂલ રૂપે ખીલી ઊઠશે.

***

તારા સંગીતને,

તલવારની ધાર પેઠે, જગતના કોલાહલને આરપાર વીંધીને

તેના કલેજા સુધી પહોંચવા દેજે.

***

I live in this little world of mine

and am afraid to make it the least less.

Lift me into thy world

and let me have the freedom

gladly to lose my all.

***

The false can never grow into truth

by growing in power.

***

Wayside grass, love the stars -

then your dreams will come out

in flowers.

***

Let your music,

like a sword,

pierce the noise of the market to its heart.

***

જન્મ અને મૃત્યુ બંને જીવનનાં જ અંગો છે.

પગલું ઉપાડવું અને પગલું નીચે મૂકવું,

તે બંને ગતિનાં અંગ છે.

***

પુશ્પો અને સૂર્યપ્રકાશ રૂપે તું જે કહે છે

તેનો સરળ અર્થ તો હું પામ્યો છું —

હવે તારી વાણીનો મર્મ

વેદના અને મૃત્યુ રૂપે પામતાં

મને શીખવજે.

***

અજાણ્યા તરીકે હું તારે કિનારે ઉતરેલો,

મહેમાન થઈને તારા ઘરમાં રહેલો,

હવે મિત્ર બનીને તારે દ્વારેથી વિદાય લઉં છું,

હે ધરતીમાતા!

***

હું મૃત્યુ પામું ત્યારે, હે વસુધા!

તારા મૌન વચાળે મારે માટે આટલો એક શબ્દ રાખજે:

“મેં પ્રેમ કર્યો છે.”

***

Death belongs to life as birth does.

The walk is in the raising of the foot

as in the laying of it down.

***

I have learnt

the simple meaning of thy whispers

in flowers and sunshine -

teach me to know thy words

in pain and death.

***

I came to your shore as a stranger,

I lived in your house as a guest,

I leave your door as a friend,

my earth.

***

One word keep for me in thy silence,

O world, when I am dead :

“I have loved.”

***

આ જગતને ચાહીએ ત્યારે જ

આપણે તેમાં વસીએ છીએ એમ કહેવાય.

***

મૃત્યુ પામેલાં ભલે

કીર્તિ રૂપે અમરતા ભોગવે,

પણ જે જીવતાં છે તે તો

પ્રેમ રૂપી અમરતાને જ આસ્વાદે.

***

આ જીવન અણખૂટ છે તે જાણવા માટે

હું ફરી ફરીને મ્રુત્યુ પામતો રહીશ.

***

તારી ઇચ્છા થાય ત્યારે દીપ બુઝાવી દેજે.

તારા અંધકારને હું ઓળખીશ

અને તેને ચાહીશ.

***

દિવસને અંતે તારી સન્મુખ હું ઊભો રહીશ

ત્યારે તું મારાં ચાઠાં જોઈશ

અને સમજી જઈશ કે મને ઘા પડ્યા હતા,

અને રૂઝ પણ વળી હતી.

***

We live in this world

when we love it.

***

Let the dead have

the immortality of fame,

but the living

the immortality of love.

***

I shall die again and again

to know that life is inexhaustible.

***

Put out the lamp when thou wishest.

I shall know thy darkness

and shall love it.

***

When I stand before thee at the day's end,

thou shalt see my scars

and know that I had my wounds,

and also my healing.

***

સત્ય પોતાની સામે એક એવો વંટોળ જગાડે છે

જે એનાં બીજને દિશદિશાઓમાં ફેલાવે છે.

***

જેની કીર્તિ

તેના સત્ય સ્વરૂપ કરતાં વધુ ઝળહળાટ નથી ફેલાવતી,

તે પરમ સુખી છે.

***

શાણપણ પામેલો મનુશ્ય

પોતાનું બાળપણ પાછું મેળવે

તેની રાહ જોઈને ઈશ્વર બેઠો છે.

***

તારો સૂર્યપ્રકાશ

મારા હૃદયની શિશિર ઉપર સ્મિત રેલાવી રહ્યો છે;

એને શંકા નથી કે

આ હૃદયની વસંતનાં ફૂલો ખીલવાનાં જ છે.

***

માનવજાતનો ઇતિહાસ

અપમાનિત મનુશ્યના વિજયની

ધીરજભરી પ્રતીક્ષા કરી રહ્યો છે.

***

Truth raises against itself the storm

that scatters its seeds broadcast.

***

Blessed is he

whose fame does not outshine

his truth.

***

God waits for man

to regain his childhood

in wisdom.

***

Thy sunshine smiles upon

the winter days of my heart,

never doubting

of its spring flowers.

***

Man's history is

waiting in patience

for the triumph of the insulted man.

***

મેં કશ્ટ વેઠ્યાં છે, હતાશા અનુભવી છે,

અને મૃત્યુને જાણ્યું છે,

અને મને આનંદ છે કે

હું આ વિશાળ જગતમાં વસું છું.

***

મારો અંતિમ શબ્દ એ હજો કે

તારા પ્રેમમાં મને વિશ્વાસ છે.

***

I have suffered and despaired

and known death,

and I am glad that

I am in this great world.

***

Let this be my last word,

that I trust in thy love.

***

MAGIC OF WORDS R 30

Compiled by Mahendra Meghani

A little less than 500 quotations,

presenting a tiny pathway

into the wonderland of books,

writers, publishers and readers,

casting a spell of the magic of words.

THE PROPHET R 10

Kahlil Gibran

Abridged by Mahendra Meghani

The most acclaimed among Gibran's

score of works in English and Arabic,

it is a crystallization of

accumulated love and wisdom.

THE ROSES WE GATHERED R 5

Compiled by Mahendra Meghani

100 thoughts on life from 100 famous writers.

Lok-Milap Trust

P .O. Box 23 (Sardarnagar) BHAVNAGAR 364 001 Tel. (0278) 566 402

QUOTATIONS and POEMS

ABC OF GIBRAN R 20

Compiled by Mahendra Meghani

A selection of quotations from

a dozen books of Kahlil Gibran,

demonstrating his faith in

a world of illumination and reason.

GEMS FROM RABINDRANATH TAGORE R 10

100 poetic quotations from Stray Birds,

with facing Gujarati translation

by Nagindas Parekh.

HUNDRED POEMS R 20

Selected by Mahendra Meghani

One poem each from

Selected by Mahendra Meghani

100 British and American poets

born before the 20th century,

gathering a few simple delights

from the treasures of English poetry